تیپ ۶۵ نوهد | کلاه سبزهای ارتش ایران کیستند و چه کاری انجام می دهند؟

رویداد۲۴| حسین فلاحی: تیپ ۶۵ نیرو‌های ویژه هوابرد، که با نام تیپ نوهد (NOHED) نیز شناخته می‌شود، یک واحد نیرو‌های ویژه هوابرد زبده در نیروی زمینی ارتش ایران است. این تیپ که در سال ۱۳۳۸ (۱۹۵۹ میلادی)  به عنوان بخشی از تلاش‌های نوسازی نظامی پیش از انقلاب ایران تشکیل شد، در جنگ‌های نامتعارف، حملات مستقیم، نفوذ‌های هوابرد و عملیات ضد تروریسم تخصص دارد و در ایران به نیرو‌های کلاه سبز شهرت یافته است. پرسنل این واحد تحت آموزش‌های فشرده‌ای از جمله آموزش چتربازی، غواصی رزمی، جنگ کوهستانی و تاکتیک‌های حمله شهری قرار می‌گیرند.  

تاریخچه شکل‌گیری اولیه نوهد

خاستگاه تیپ ۶۵ نیرو‌های ویژه هوابرد به تلاش‌های اولیه ارتش ایران در زمان قبل از انقلاب برای ایجاد قابلیت‌های هوابرد و عملیات ویژه در اواسط قرن بیستم برمی‌گردد. در سال ۱۳۳۲ (۱۹۵۳ میلادی)، افسران نظامی ایران در برنامه‌های آموزش چتربازی در فرانسه شرکت کردند و گام‌های اولیه بنیادی برای واحد‌های تخصصی هوابرد را رقم زدند.

این واحد رسماً در سال ۱۳۳۸ (۱۹۵۹ میلادی) به عنوان تیپ ۲۳ نیرو‌های ویژه تأسیس شد که آموزش‌های گسترده‌ای را از مشاوران نیرو‌های ویژه ایالات متحده به عنوان بخشی از همکاری نظامی دوران جنگ سرد بین ایران و ایالات متحده دریافت کرد. این آموزش‌ها شامل جنگ‌های نامتعارف، چتربازی و تاکتیک‌های کماندویی بود و این تیپ را قادر می‌ساخت تا در استقرار سریع و عملیات پشت خطوط دشمن مهارت کسب کند. در اواخر دهه ۱۹۶۰، این تیپ به یکی از اجزای کلیدی ساختار نیرو‌های ویژه ایران تبدیل شد و در اولین اعزام عمده خارجی خود در جریان شورش ظفار در عمان شرکت داشت.

سازماندهی مجدد نوهد پس از انقلاب ۱۳۵۷

واحد‌های نخبه نظامی در ایران مانند تیپ ۶۵ نیرو‌های ویژه هوابرد اندکی پس از انقلاب ۱۳۵۷ سازماندهی مجدد شد و تحت عنوان لشکر ۲۳ تکاور قرار گرفت. تیپ ۶۵ نوهد در سال ۱۳۷۱ از لشکر ۲۳ تکاور مجزا شد و به‌طور رسمی تأسیس گردید.

شرکت در جنگ ایران و عراق

تیپ ۶۵ نیرو‌های ویژه هوابرد، که تحت فرماندهی لشکر ۲۳ تکاور ارتش ایران فعالیت می‌کرد، در طول جنگ ایران و عراق از سال ۱۹۸۰ تا ۱۹۸۸ در عملیات‌های متعددی شرکت داشت که بر حملات هوایی، شناسایی، خرابکاری و پشتیبانی از حملات بزرگتر علیه مواضع عراق تمرکز داشت. قابلیت‌های این واحد که برگرفته از دکترین نیرو‌های ویژه هوابرد آموزش دیده توسط ایالات متحده قبل از انقلاب بود، امکان استقرار سریع در مناطق مختلف، از جمله محیط‌های شهری و آبی-خاکی را فراهم می‌کرد.

بیشتر بخوانید: مشخصات هنگ ۷۵ تکاوران ارتش آمریکا | رنجر‌های هوابرد عملیات ویژه آمریکایی را بهتر بشناسید

یک درگیری این تیپ در طول عملیات بیت‌المقدس رخ داد که در ۴ اردیبهشت ۱۳۶۱ (۲۴ آوریل ۱۹۸۲) با هدف آزادسازی شهر استراتژیک و حیاتی خرمشهر از اشغال عراق آغاز شد. این عملیات که در برخی زمینه‌ها با نام عملیات بیت‌المقدس نیز شناخته می‌شود، پس از نبرد شدید شهری با مشارکت نیرو‌های هماهنگ ارتش و سپاه پاسداران، در ۲۴ مه ۱۹۸۲ به بازپس‌گیری شهر منجر شد. این تیپ از طریق نیرو‌های پیاده نظام و کماندویی متخصص، در شکستن خطوط دفاعی عراق مشارکت داشت.

این تیپ همچنین در عملیات کربلای ۵ که در ۹ دسامبر ۱۹۸۷ آغاز شد، به عنوان یک حمله بزرگ آبی-خاکی و زمینی برای تصرف شبه جزیره فاو از کنترل عراق شرکت کرد. در این عملیات که یکی از خونین‌ترین عملیات‌های جنگ با تلفات سنگین از هر دو طرف به دلیل استفاده از سلاح‌های شیمیایی و مواضع مستحکم بود، این واحد در نفوذ اولیه و عملیات تأمین امنیت در میان زمین‌های باتلاقی و پشتیبانی دریایی به کار گرفته شد. نیرو‌های ایرانی در ۱۰ دسامبر فاو را تصرف کردند، اما تا ژانویه ۱۹۸۸ با ضدحمله‌های طولانی مواجه شدند. نقش این تیپ پشتیبانی از حمله گسترده‌تر بود، اما در نبرد‌های شدید متحمل خسارات قابل توجهی شد.

آموزش و توانمندی‌های نوهد

روش‌شناسی آموزش تیپ ۶۵ نیرو‌های ویژه هوابرد، که به عنوان تیپ نوهد شناخته می‌شود، به دهه ۱۹۶۰ بازمی گردد که نیرو‌های ویژه ارتش ایالات متحده از طریق چهار گروه عملیاتی در ایران آموزش ارائه می‌دادند. مربیان آمریکایی که دوره صلاحیت افسران نیرو‌های ویژه را در فورت براگ، کارولینای شمالی و دوره زبان فارسی را در موسسه زبان دفاعی در مونتری، کالیفرنیا گذرانده بودند، مهارت‌های بنیادی در نفوذ هوابرد، جنگ غیرمتعارف و تاکتیک‌های واحد‌های کوچک را به اعضای این تیپ آموزش دادند.

دکترین عملیاتی و تخصص‌های نوهد

دکترین عملیاتی تیپ ۶۵ نیرو‌های ویژه هوابرد، تاکتیک‌های جنگ نامتقارن، از جمله عملیات چریکی و پارتیزانی، برای مقابله با دشمنان دارای برتری فناوری از طریق قابلیت‌های ویژه مانند نفوذ سریع هوابرد و شناسایی تخصصی است.  تخصص‌ها شامل عملیات هوابرد، از جمله پرش‌های چتربازی و سقوط آزاد در مناطق مختلف مانند بیابان‌ها، کوه‌ها و آب‌ها می‌شود و امکان نفوذ مخفیانه برای اقدام مستقیم را فراهم می‌کند. این تیپ واحد‌های اختصاصی برای نجات گروگان‌ها، عملیات روانی شامل تلاش‌های حمایتی متحدان و اقدامات مخرب دشمن جنگ نامنظم و مبارزه با تروریسم، چه در داخل و چه در سطح بین‌المللی دارد.

تسلیحات و لجستیک نوهد

تیپ ۶۵ نیرو‌های ویژه هوابرد از ترکیبی از سلاح‌های کوچک تولید داخل و خارجی مناسب برای عملیات ویژه، از جمله تفنگ جنگی G3 مجهز به دوربین‌های تلسکوپی استفاده می‌کند. همچنین پرسنل این تیپ از سلاح‌های گرم آمریکایی مانند تفنگ‌های تهاجمی M16A2 و M16A4، در کنار مسلسل سبک M249 برای پشتیبانی آتش در سطح جوخه استفاده می‌کنند. زرادخانه این تیپ همچنین شامل تفنگ‌های تک تیرانداز، سلاح‌های ضد تانک دوش پرتاب و سلاح‌های گرم عمومی برای نقش‌های مشاوره‌ای و رزمی است.  از نظر لجستیکی در این تیپ بر تحرک هوابرد و هلی‌بورن برای نفوذ سریع از هلیکوپتر‌های تهاجمی AH-1 Cobra استفاده می‌شود.

مشخصات کلی نوهد

گونه: نیروی ویژه هوابرد
رسته: ارتش جمهوری اسلامی ایران
نقش: عملیات‌های ویژه